Romte foar de Omrop
Alle jierren wurdt op de lêste sneon yn septimber om 13.45 oere de Slach by Warns betocht. It wie yn 2012 op 29 septimber. Der wurde sprekkers útnoege oer in aktueel tema.
Dit jier wie dat ‘Romte foar de Omrop’. Der wienen 2 sprekkers te witten Jaap van der Bij, foarsitter fan de Ried fan de Fryske Beweging en Jan Koster, direkteur fan de Omrop Fryslân. It ferhaal fan Koster jout oan dat Omrop Fryslân it net maklik hat en der sille mear swierrichheden komme.
Ik jou hjir tekstpassaazjes út syn taspraak .......
” ..... De posysje fan Omrop Fryslân yn dit fjild is ek oars wurden. Troch de jierren hinne is der mear it besef kommen dat krekt de taal en it diel útmeitsjen fan Fryske kultuer bydraacht oan de sterke posysje fan de Omrop. Ik doar de stelling oan dat de minsken by de Omrop no grutsker binne op it Frysk as at it wol west hat. En ik wit ek seker fan guon fan jim dat der genôch krityk mooglik is op it Frysk dat wy brûke, mar wit ek dat der folle mear flyt op dien wurdt at it wol west hat.
..... Ek al omdat in Fryske omrop mear kâns fan slagjen hat yn Fryslân as in trochsneed regionale omrop. Krekt dat Frysk makket je as stasjon opfalle, op radio, televyzje en de nije media. As publike omrop wolle wy tusken de minsken stean, diel útmeitsje fan dizze mienskip, dêr’t gelokkich it Frysk as taal noch altiten fan betsjutting is. Dêrom is sa klear as wat dat de regionale omrop yn Fryslân Frysk wêze wol yn ieren en sinen.
Yn de praktyk betsjut dat: praat mar Frysk en noegje de minsken dy’t ynterviewd wurde dêr ek ta út. Mar wy meitsje der fansels gjin striid fan, net te gau ferbrekke, mar it seit himsels dat yn it twatalige Fryslân it Hollânsk ek by de Omrop te hearren bliuwt.
Foar my stiet fêst dat de Omrop in ûnôfhinklik sjoernalistyk bedriuw bliuwt mei nijs- en ynformaasjefoarsjenning as wichtichste opdracht. De taal, ús Fryske taal, is dan it middel om it boadskip oer te bringe.
De komst fan regionale televyzje yn Fryslân yn 1994 wie it gefolch fan oanhâldende aksjes út de Fryske befolking wei, yn kombinaasje mei druk út de polityk, dy’t oer de partijpolityk hinne gong. Earst 5 dagen yn de wike, letter 7, earst in oerke, letter oardeloere en sels 2 oeren Fryske televyzje deis. Dat wie net fol te hâlden en it is no wer 1 oere deis. Yn kwantiteit binne wy yn 18 jier net folle opsketten. Mei in oere deis sil Fryske televyzje noait mear wurde kinne as in lytse oanfolling op de grute publike en kommersjele netten.
Sels dy oere stiet faai. De Omrop stiet foar in twadde reorganisaasje, it budzjet sakket stadichoan. Regionale televyzje yn Nederlân sit op it fuottenein, yn De Haach ha se de hannen fol oan ‘Hilversum’ en de provinsjes witte net rjocht wat se wolle en lûke it jild werom.
Wy mienden dat der foar de Fryske televyzje in oar foarlân wie. It is ommers by útstek in medium dat geskikt is om it Frysk ûnder de minsken te bringen, by te dragen oan mienskipssin en sosjale gearhing, oan de sichtberens en fersterking fan de Fryske taal en dêrmei de Fryske kultuer en de mienskip yn Fryslân. Allegear doelstellings dêr’t de provinsjale polityk it alhiel oer iens is. Dat kin allinnich mei in Omrop as selsstannige Fryske organisaasje. Sa’n Omrop fertsjinnet ek provinsjaal jild om de moaie wurden op papier ek yn de praktyk te bringen.
Yn 18 jier Fryske televyzje hat der gjin foarútgong west yn stjoertiid, no komt yn 2013 ek de kwaliteit ûnder druk. Wy sille werom falle moatte op minder programma’s en goedkeapere programma’s. It sil dreech wurde noch te foldwaan oan de wetlike opdracht om fariaasje en in kwalitatyf heechsteand programma-oanbod te fersoargjen. Ek by Omrop Fryslân driget fersutering fan it oanbod. In folseine en alsidige programmearring stiet ûnder druk.
.................... In publike omrop finansiere troch de oerheid is in geweldige rykdom. No’t elk besuniget is it normaal dat ek de Omrop der foar komt te stean. Minder ferslaving oan subsydzje liedt ta mear effisjintsje. Wy sjogge it as ús plicht om goed op de sinten te passen en der kloek mei om te gean. Ek dogge wy alle war om sels jild yn te barren troch ferkeap fan reklametiid.
.... Dus besunigje akkoart. Mar, wy krije no lykwols de yndruk dat de oerheid him sadanich weromlûkt, dat it fuortbestean fan de Fryske televyzje op langere termyn yn de besteande foarm bedrige wurdt. Want:
-
De provinsje lûkt it miljoen wat wy al 12 jier krije yn. It argumint is: Den Haach heart de Fryske televyzje te stypjen, op basis fan it Europeesk Ferdrach foar Minderheidstalen. Dêr leit de ferantwurdlikheid;
-
Den Haach wol de Fryske omrop gelyk behannelje as de oare regio’s en oardielt dat it mei nijs en sport wol ta kin. In bredere programmearring mei ek achtergrûnprogramma’s, drama, kultuer, berneprogramma’s ensfh. kin je dan wol ferjitte.
Ut ûnôfhinklik ûndersyk blykt dat Nederlân yn ferhâlding te min docht foar de Fryske omrop. Der is in fergeliking makke mei de sitewaasje yn Spanje, Eastenryk en Ierlân, lidsteaten dy’t EK it Europeeske Ferdrach tekene hawwe en it WOL neikomme.
Sa steane Ryk en provinsje foarmekoar oer: der sit gjin beweging yn, al is der yn 20 jier genôch oer sein en skreaun. Feitlik stiet de Omrop mei lege hannen no’t de provinsje WOL syn bydrage ynlûkt en NET it Ryk oertsjûgje kin dat dêr it jild weikomme moat.”
(ein fan it sitaat)
Jan Piet Bergmans
12.000 hântekens foar deputearre Jannewietske de Vries
Op 23 jannewaris 2013 ha Geart Benedictus fan de Ried fan de Fryske Beweging en Andries de Blauw fan de Freonen fan Omrop Fryslân goed 12.000 hantekenings oanbean oan deputearre Jannewietske de Vries. Yn de petysje steane de beide organisaasjes derop oan dat Omrop Fryslân net as in regionale stjoerder behannele wurdt yn de nije mediawet mar in “status aparte” kriget. By it oerlangjen wiisde Benedictus derop, dat Omrop Fryslân de iennichste stjoerder is dy’t in folslein programma yn de twadde rykstaal fersoarget. De Omrop is dêrom fan ûnmisber belang om de Fryske taal yn libben gebrûk te hâlden. Mei de petysje hoopje de Ried en de Freonen dat Deputearre Steaten alles op alles sette sille om krekt mear as minder romte foar Omrop Fryslân te krijen. Deputearre De Vries sei dat se tige wiis wie mei it grutte tal hantekenings en dat se dit seach as in ekstra stipe yn har krewearjen foar mear romte foar de Omrop. Dat yn sa’n koarte tiid safolle hantekenings sammele binne, jout neffens har dúdlik oan dat in protte Friezen wiis binne mei de stjoerder. Se hoecht yn De Haach har net allinne te beroppen op de ôfspraken dy’t der yn it ferline makke binne op grûn fan de Europeeske ferdraggen, mar kin der ek op wize dat Omrop Fryslân in wichtich plak hat yn de Fryske mienskip, oan dizze petysje te sjen. De Ried en de Freonen binne fan doel om ek yn De Haach op in gaadlik stuit de hantekenings oan te bieden oan de Twadde Keamer.
Jan Piet Bergmans
Kursussen Frysk om utens – AFUK (Algemiene Fryske Underrjocht Kommisje)
De doelstelling fan de Afûk is it befoarderjen fan ûnderrjocht yn it Frysk yn en bûten Fryslân.
De Afûk ûnderskiedt yn har oanbod ferskate kursussen foar Frysk- en net-Frysktaligen.
Jo kinne in mûnlinge of skriftlike kursus folgje of leare fia ynternet opwww.edufrysk.nl.
Sjoch foar mear ynformaasje www.afuk.nl .
Wat it tal lesjouwers bûten Fryslân oanbelanget, dat rint de lêste jierren tebek. Dy lesjouwers moatte sadwaande komme út de Fryslân wenjende lesjouwers. Om de reiskosten hoecht it hâlden fan kursussen om utens net oer te gean, ommers dy ekstra kosten wurde yn it ramt fan de bestjoersoerienkomst tusken it Ryk en de Provinsje Fryslân oan de Afûk fergoede.
Lesjouster Maaike Zijlstra fan Emmeloord, dy’t earder in pear winterskoften in A-kursus yn Apeldoarn jûn hat, is it net slagge en jou dit winterskoft wer in kursus, om’t der te min dielnimmers wienen.
It kommende winterskoft 2012-2013 sil op ‘e nij besocht in kursus om utens te jaan. Wa’t belangstelling hat kin him/har dêrfoar opjaan by de Afûk.
De kursussen yn Seist, ûnder begelieding fan frou Ida Knobbe binne posityf ferrûn. De fiif kursisten dy’t foar it A-eksamen opgienen binne allegear slagge.
De groep komt alle moannen noch 1 x gear, mei it doel fan in fierdere ferdjipping yn de Fryske taal.
Wol hawwe der op it mêd fan de rjochterlike macht in tal bedriuwskurssussen west en wol yn Arnhim by it Gerjochtshof en yn Grins by it Iepenbier Ministearje (yn 2 groepen).
Sa’t bekend is hat It Boun gjin fertsjintwurdiging mear yn hart Advysried. Wol is Hâns Weijer sûnt 2010 op persoanlike titel lid fan dy ried.
OPRJOCHTINGSJIERREN fan de KRITEN:
